Seminarie over toekomstperspectieven en beleidsplanning

Een goede planning van het beleid van de overheid wordt steeds belangrijker. Ontwikkelingen op technologisch, cultureel, economisch of sociaal vlak volgen elkaar in een steeds sneller tempo op.
Zowel in ons dagelijks gedrag als op institutioneel niveau zijn we echter veel minder snel.
Een goed beleid probeert al deze verschillende evoluties met elkaar te verenigen in een toekomstvisie op langere termijn. We zien de dag van vandaag dan ook een groeiende interesse in een beleid in de breedte dat van zo’n geïntegreerde visie getuigt, zoals een duurzame ontwikkeling.
Momenteel loopt er aan de ULB –IGEAT ( www.ulb.ac.be/igeat  ; voorzitter E. Zaccaï) een studie, gefinancierd door het Federaal Wetenschapsbeleid ( www.belspo.be ), naar bestaande voorbeelden van toekomstplanning waarin men, gebruik makend van verschillende participatieve methodes, gekomen is tot de constructie van een lange termijn visie.
Ter afsluiting van deze studie nodigden de onderzoekers en de POD Duurzame Ontwikkeling ( www.poddo.be ) u uit op dit seminarie. Doel was de haalbaarheid en het nut voor de federale regering te bekijken van zulke globale, geïntegreerde en participatieve toekomstplannen. En om de Federale Plannen voor duurzame ontwikkeling te leren kaderen in een visie op langere termijn.

Dhr. Le Kama, van het Franse Ministerie voor Transport, Openbare Werken, en Toerisme , kreeg de vraag om de rol van de Franse staat te voorzien naar 2020 toe in het licht van de uitdagingen die een duurzame ontwikkeling stelt. Uit het onderzoek kwamen 4 scenario’s voor de Staat naar voren, variërend van een grote regulerende tot een meer gematigde rol. Tot een effectieve planning van het beleid is men hier niet gekomen. In zijn uiteenzetting beklemtoont hij dat, om vertrekkende van een toekomstverwachting een beleidsplanning op lange termijn te ontwikkelen, een duidelijke doelstelling noodzakelijk is. De grens tussen een toekomstperspectieven en de planning van beleid is niet altijd even duidelijk. We kunnen stellen dat de toekomstverwachting vooral gekarakteriseerd is door een wetenschappelijke benadering ten dienste van de beleidsmakers, daar waar de planning vooral vertrekt van een normatieve, subjectievere benadering, omdat ze om tot actie over te gaan de politieke goedkeuring nodig heeft.

Bij het SARDT ( Schéma Régional d’Aménagement et de Développement du Territoire ) in de Franse regio Nord-Pas-de-Calais is men weldegelijk tot een beleidsplanning gekomen. M. Bouchez verteld ons dat het begon bij de vraag van de beleidsmakers naar de visie van het grote publiek omtrent de duurzaamheid van de regio en waar ze willen staan over 20 jaar

Uit verschillende consultatierondes waarin de bevolking uitvoerig was geraadpleegd werd 1 gemeenschappelijk scenario gedestilleerd. De keuze voor 1 scenario maakte het mogelijk om een algehele consensus te bereiken, een sterke algemene mobilisatie, en om de grenzen tussen de verschillende sectoren weg te werken, met een dwingender gevolg voor de politieke beleidsmakers. De overgang naar beleidsplanning kwam er dit jaar met de goedkeuring van een charter dat de prioriteiten voor de komende 10 jaar vooropstelt. Het bevat geen verplichtingen maar wel prioriteiten op het vlak van doelstellingen en grote oriëntaties. Meer info vindt u op de site http://www.2020.nordpasdecalais.fr.  

Twee Europese onderzoeksprojecten werden voorgesteld door Dhr. Hinterberger van het SERI (Oostenrijk).
Het eerste project ALARM (kijk op www.seri.at/alarm, of www.alarmproject.com ) bracht 50 deelnemers gedurende 5 jaar samen om een toekomstvisie voor Europa te creëren. De grote uitdaging bleek het creëren van een gemeenschappelijke taal en referentiekader tussen de experts van de verschillende domeinen.
In het MOSUS project ( www.mosus.net of www.materialflows.net ) trachtte men de invloed van de milieupolitiek op de economische groei te analyseren.
Beide oefeningen berustten vooral op modellering, waarbij meteen ook de zwaktes van zo’n benadering duidelijk werden. Men is afhankelijk van cijfergegevens en van de juistheid van deze gegevens. Wat niet kwantificeerbaar is kan niet onderzocht worden, en wat niet juist weergegeven is vertekent de resultaten.

Dhr. E. Faroult , van de DG Onderzoek – Eenheid « Economische analyse en prospectie » van de Europese Commissie , vertrekt van een heel andere benadering. In plaats van te vertrekken van voorspellingen, vertrekt hij van de vraag « waar willen we naartoe ? ».
Modellen op basis van cijfergegevens zijn interessant, maar de gegevens zijn a priori uit het verleden wat op zich de voorspellingskracht beperkt. Daarenboven kan men geen rekening houden met ongewenste of onverwachte gebeurtenissen die een onvoorziene impact hebben op het verloop van de toekomst.
De constructie van een toekomstvisie daarentegen laat meer toe. Na het vastleggen van een gemeenschappelijke visie kan dan een strategische planning ontwikkeld worden. Wat dit betreft legt hij de nadruk op het belang van een planning op middenlange termijn, die de verbinding moet vormen tussen een algemene, lange termijn planning en een concrete, korte termijn planning.

Het einde van dit seminarie vormde de Middag van de Duurzame Ontwikkeling met D. Loorbach van het onderzoekscentrum DRIFT , die de theorie rond « Transition Management » kwam verduidelijken. Transition Management draait rond transities, diepgaande veranderingen in de samenleving. Net als in de vorige case-studies maakt men ook hier gebruik van een soort gemeenplaats waar vrijuit gedacht en gepraat kan worden over de toekomst om dit soort veranderingen te kunnen initiëren. Binnen transitiemanagement heet dit de Transition-arena waarbinnen veel verwacht wordt van front-runners - verniewers - om de rest mee te trekken.
De verschillende scenario’s die uit deze ontmoetingen binnen de transitiearena ontstaan, noemen we de Transition-paths , de mogelijke manieren om die toekomst te bereiken. Het verschil hier met andere studies is dat het hier niet noodzakelijk om uitgestippelde strategieën moet gaan. Binnen transitiemanagement volgt men al eens een andere weg, die van het al doende leren, « learning by doing ». De transitiearena is als het ware een laboratorium waar verschillende vernieuwende ideeën kunnen ontstaan, en diegenen die succesvol blijken blijven bestaan.

Meer info? :

over de studie van de ULB :
http://www.ulb.ac.be/igeat/igeat/ulb_igeat/code/fr/cent_acti_35.htm  of http://www.belspo.be/belspo/fedra/proj.asp?l=fr&COD=AP/22   

slides van Dhr. Le Kama
(pdf, 47.77 KB)
slides van Dhr. Bouchez van het SARDT (pdf, 179.48 KB)  
 
slides van Dhr. Hinterberger van het SERI (pdf, 624.03 KB)

slides van Dhr. Loorbach van DRIFT (pdf, 727.14 KB)